16મી સદીમાં થઇ બાબા અમરનાથ ગુફાની શોધ. અહીં ભગવાન શિવે પાર્વતીને સંભળાવી હતી જાણો કઈ કથા?

અમરનાથ ધામ ભગવાન શિવનું એક એવું તીર્થ છે, જેની સાથે ન માત્ર હિંદુઓની આસ્થા જોડાયેલી છે, પણ મુસલમાન પણ આ તીર્થમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. તે માત્ર ધાર્મિક આસ્થાનું કેન્દ્ર નથી પણ હિંદુ અને મુસલમાનોને એક સાથે જોડવાનું સૂત્ર પણ છે.

51 શક્તિપીઠો માંથી એક : શ્રી અમરનાથ ગુફામાં આવેલી પાર્વતી પીઠ 51 શક્તિપીઠો માંથી એક છે. માન્યતા છે કે અહિયાં ભગવતી સતીનો કંઠનો ભાગ પડ્યો હતો. કાશ્મીર ઘાટીમાં આવેલી પાવન શ્રી અમરનાથ ગુફા કુદરતી છે. આ પાવન ગુફા લગભગ ૧૬૦ ફૂટ લાંબી, ૧૦૦ ફૂટ પહોળી અને ઘણી ઉંચી છે. દેવતાઓની હજાર વર્ષ સુધી સ્વર્ણ પુષ્પ મોટી અને પટોળા વસ્ત્રોથી પૂજાનું જે ફળ મળે છે, તે શ્રી અમરનાથની રસલિંગ પૂજાથી એક જ દિવસમાં પ્રાપ્ત થઇ જાય છે.

અમરનાથ ધામમાં દેવાધીદેવ મહાદેવને સાક્ષાત બિરાજમાન માનવામાં આવે છે. મહાદેવ દર વર્ષે શ્રી અમરનાથ ગુફામાં પોતાના ભક્તોને હિમશિવલિંગ તરીકે દર્શન આપે છે. આ પવિત્ર ગુફામાં હિમશિવલિંગ સાથે જ એક ગણેશ પીઠ, એક પાર્વતી પીઠ પણ બરફ માંથી કુદરતી રીતે નિર્મિત થાય છે. શ્રી અમરનાથની પવિત્ર ગુફામાં ભગવાન શંકર એ શિવ ધામની પ્રાપ્તિ કરાવવા વાળી પરમ પવિત્ર ‘અમર કથા’ ભગવતી પાર્વતીને સંભળાવી હતી.

હિમાલયના પર્વત માળા વચ્ચે આ પવિત્ર ગુફાનું પ્રવાસ દરમિયાન પ્રવાસીઓના મનમાં એક પ્રશ્ન જરૂર ઉઠે છે કે આટલી ઊંચાઈ ઉપર આવેલી આ ગુફાના સ્થળે સૌથી પહેલા કોણ પહોચ્યું હશે કે આ ગુફામાં ભગવાન શિવના આ સ્વરૂપમાં દર્શન કોણે કર્યા હશે? જાણો શ્રી અમરનાથ ગુફાની શોધ વિષે.

આવી રીતે થઇ અમરનાથ ગુફાની શોધ : અમરનાથ ગુફાની શોધનો યશ એક ગોવાળને આપવામાં આવે છે. જાણકારોનું માનવું છે કે અમરનાથ ગુફાની સૌથી પહેલા જાણ ૧૬ મી શતાબ્દીમાં એક મુસલમાન ગોવાળને ખબર પડી હતી, ત્યાર પછી આ ગુફા વિષે લોકોને ખબર પડી. બુટા મલિક નામનો એક મુસ્લિમ ગોવાળ એક દિવસ ઘેંટા ચરાવવા ઘણો દુર નીકળી ગયો.

બુટો સ્વભાવથી ઘણો વિનમ્ર અને દયાળુ હતો. ઉપર પહાડ ઉપર તેનો ભેંટો એક સાધુ સાથે થયો. સાધુ એ બુટાને એક કોલસાથી ભરેલી કુલડી (હાથ શેકવા માટેનું પાત્ર) આપ્યું. બુટા એ જયારે ઘરે આવીને તે કુલડીને જોઈ તો તેમાં કોલસાને બદલે સોનું ભરેલી હતી. ત્યારે તે એ સાધુનો આભાર માનવા ગયો, પરંતુ ત્યાં સાધુને બદલે એક વિશાલ ગુફા જોઈ. જયારે બુટા મલિક એ તે ગુફાની અંદર જઈને જોયું તો બરફ માંથી બનેલું સફેદ શિવલિંગ ચમકી રહ્યું હતું.

તેણે એ વાત ગામવાળાને જણાવી અને આ ઘટનાના ૩ વર્ષ પછી અમરનાથની પહેલી યાત્રા શરુ થઇ. ત્યારથી આ યાત્રાનો ક્રમ ચાલી રહ્યો છે. બુટા મલિકના વંશજ આજે પણ આ ગુફા અને શિવલિંગની સંભાળ રાખે છે. તે દિવસથી આ સ્થળ એક તીર્થ બની ગયું. આજે પણ યાત્રા ઉપર આવનારા શિવ ભક્તો દ્વારા ચડાવવામાં આવેલા ચડાવાનો એક ભાગ મલિક પરિવારના વંશજોને જાય છે.

એક બીજી કથા મુજબ : એજ બીજી કથા મુજબ કશ્યપઋષિ એ કાશ્મીર ઘાટીના પાણીનું નીશ્કાશન કર્યું. કાશ્મીર ઘાટી તે સમયે એક ઘણું મોટું સરોવર માનવામાં આવતું હતું. જયારે લોકોને તેની ખબર પડી તો તે શિવ સ્થળની તીર્થ યાત્રા ઉપર આવવા લાગ્યા. કશ્યપ ઋષિ દ્વારા અસ્તિત્વમાં આવવાને કારણે જ આ ઘાટીનું નામ કશ્યપ ઘાટી પડ્યું જે પાછળથી કાશ્મીર ઘાટીના નામથી પ્રસિદ્ધ થયું.

અમરનાથ એક ૧૫૦ ફૂટ ઉંચી અને ૯૦ ફૂટ લાંબી ગુફા છે. તે શ્રીનગરથી લગભગ ૧૪૫ કિમી દુર છે. આ ગુફામાં બરફની ચાર જુદી જુદી આકૃતિઓ છે. વર્ષોથી તેને હિંદુ દેવી દેવતાઓના રૂપમાં પૂજવામાં આવે છે. હિંદુ માન્યતાઓ મુજબ અહિયાં ભગવાન શિવ બરફના શિવલિંગના રૂપમાં સ્થાપિત થઇ હતી. તેની સાથે જ અહિયાં ભગવાન ગણેશ, એવી પાર્વતી અને કાલ ભૈરવની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે. બરફની આ આકૃતિઓ મેં થી ઓગસ્ટ વચ્ચે બને છે અને ત્યાર પછી સ્વયં પીગળી જાય છે.

અમરનાથ ગુફામાં પાર્વતીજીને અમરકથા સંભળાવી : એક વખત દેવર્ષિ નારદ કૈલાશ પર્વત ઉપર ભગવાન શંકરના દર્શન માટે પધાર્યા. ત્યારે નારદ એ કહ્યું દેવી, ભગવાન શંકર, જે અમારા બન્નેથી મોટા છે, તેમના ગળામાં મુંડમાળા કેમ છે? ભગવાન શંકરને ત્યાં આવવાથી એ પ્રશ્ન પાર્વતીજી એ તેમને કર્યો. ભગવાન શંકરએ કહ્યું હે પાર્વતી, જેટલી વખત તમારો જન્મ થયો છે. એટલા જ મુંડ મેં ધારણ કર્યા છે.

પાર્વતીજી બોલ્યા, મારું શરીર નાશવંત છે, મૃત્યુને પ્રાપ્ત થાય છે પરંતુ તમે અમર છો, તેનું કારણ જણાવવાનું કષ્ટ કરો. ભગવાન શંકર એ કહ્યું એ બધું અમરકથાનું કારણ છે. તેની ઉપર પાર્વતીજીના હ્રદયમાં અમરત્વ પ્રાપ્ત કરવાની લાગણી ઉભી થઇ ગઈ અને તે ભગવાન સાથે કથા સંભળાવવાનો આગ્રહ કરવા લાગી.

ભગવાન શંકર એ ઘણા વર્ષો સુધી ટાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ અંતે તેમણે અમરકથા સંભળાવવામાં બાધા કરવી પડી. અમરકથા સંભળાવવા માટે સમસ્યા એ હતી કે બીજા જીવ આ કથાને ન સાંભળે. એટલા માટે શિવજી પાચ તત્વો (પૃથ્વી, જળ, વાયુ, આકાશ અને અગ્નિ) નો ત્યાગ કરીને આ પર્વત માળાઓમાં પહોચી ગયા અને શ્રી અમરનાથ ગુફામાં પાર્વતીજીને અમરકથા સંભળાવી.

કથા સાંભળતા સાંભળતા દેવી પાર્વતીને ઊંઘ આવી ગઈ અને તે સુઈ ગયા, જેની શિવજીને ખબર ન પડી. ભગવાન શિવ અમર થવાની કથા સંભળાવતા રહ્યા. તે સમયે બે સફેદ કબુતર શિવજી પાસેથી કથા સાંભળી રહ્યા હતા અને વચ્ચે વચ્ચે ઘુ ઘુ નો અવાજ કાઢી રહ્યા હતા. શિવજીને લાગ્યું કે માતા પાર્વતી કથા સાંભળી રહ્યા છે અને વચ્ચે વચ્ચે હોકારો આપી રહ્યા છે. આવી રીતે બન્ને કબૂતરો એ અમર થવાની આખી કથા સાંભળી લીધી.

કથા સમાપ્ત થવા ઉપર શિવનું ધ્યાન પાર્વતી તરફ ગયું, જે સુઈ રહ્યા હતા. જયારે મહાદેવની દ્રષ્ટિ કબૂતરો ઉપર પડી, તો તે ગુસ્સે થઇ ગયા અને તેને મારવા માટે આગળ વધ્યા. ત્યારે કબૂતરો એ ભગવાન શિવને કહ્યું કે હે પ્રભુ અમે તમારી પાસેથી અમર થવાની કથા સાંભળી છે, જો તમે અમને મારશો તો અમર થવાની કથા ખોટી પડી જશે. ત્યારે શિવજી એ કબૂતરોને જીવતા છોડી દીધા અને આશીર્વાદ આપ્યા કે તમે હંમેશા આ સ્થળ ઉપર શિવ પાર્વતીનું પ્રતિક ચિન્હ તરીકે નિવાસ કરશો.