તમારી અંદર નાં ડર ને ભગાડી મુકશે આ ”ચારણ કન્યા – ઝવેરચંદ મેઘાણી”

 

ઝવેરચંદ મેઘાણી અને દુલાભાયા કાગ ગીર ના જંગલો માં સાહિત્યની ખોજ માં ફરતા ફરતા તુલસીશ્યામ નજીક એક ચારણોના નેસ પાસે પહોંચ્યા અને ત્યાં વાડામાંથી  એક સાવજ (સિંહ) વાછડીનો શિકાર કરીને લઇ ગયો તેટલામાંજ  ત્યાંનીજ હિરબાઈ નામની એક કન્યા તે સવાજની(સિંહ) પાછળ એક લાકડી લઈને દોડી અને એકલીએજ લાકડી વડે તે સિંહ ને ભગાડી મુક્યો.સિંહ વાછડી ને ખાધા વગર જ નાસી છુટ્યો.

ચૌદ વર્ષ ની આ ચારણ-કન્યા ની વીરતા ઉપર જ મેઘાણી આ ચારણ-કન્યા કાવ્ય ની રચના કરી હતી”

સાવજ ગરજે !

વનરાવનનો રાજા ગરજે

ગીરકાંઠાનો કેસરી ગરજે

ઐરાવતકુળનો અરિ ગરજે

કડ્યપાતળિયો જોધ્ધો ગરજે

મોં ફાડી માતેલો ગરજે

જાણે કો જોગંદર ગરજે

નાનો એવો સમદર ગરજે !

ક્યાં ક્યાં ગરજે?

બાવળના જાળામાં ગરજે

ડુંગરના ગાળામાં ગરજે

કણબીના ખેતરમાં ગરજે

ગામ તણા પાદરમાં ગરજે

નદીઓની ભેખડમાં ગરજે

ગિરિઓની ગોહરમાં ગરજે

ઊગમણો આથમણો ગરજે

ઓરો ને આઘેરો ગરજે

થર થર કાંપે !

વાડામાં વાછડલાં કાંપે

કૂબામાં બાળકડાં કાંપે

મધરાતે પંખીડાં કાંપે

ઝાડતણાં પાંદડલાં કાંપે

સૂતાં ને જાગંતાં કાંપે

જડ ને ચેતન સૌ એ કાંપે

આંખ ઝબૂકે !

કેવી એની આંખ ઝબૂકે !

વાદળમાંથી વીજ ઝબૂકે

જોટે ઊગીબીજ ઝબૂકે

જાણે બે અંગાર ઝબૂકે

હીરાના શણગાર ઝબૂકે

જોગંદરની ઝાળ ઝબૂકે

વીર તણી ઝંઝાળ ઝબૂકે

ટમટમતી બે જ્યોત ઝબૂકે

સામે ઊભું મોત ઝબૂકે

જડબાં ફાડે!

ડુંગર જાણે ડાચા ફાડે!

જોગી જાણે ગુફા ઉઘાડે!

જમરાજાનું દ્વાર ઉઘાડે!

પૃથ્વીનું પાતાળ ઉઘાડે!

બરછી સરખા દાંત બતાવે

લસ! લસ! કરતી જીભ ઝુલાવે.

બહાદર ઉઠે!

બડકંદાર બિરાદર ઉઠે

ફરસી લેતો ચારણ ઉઠે

ખડગ ખેંચતો આહીર ઉઠે

બરછી ભાલે કાઠી ઉઠે

ઘરઘરમાંથી માટી ઉઠે

ગોબો હાથ રબારી ઉઠે

સોટો લઇ ઘરનારી ઉઠે

ગાય તણા રખવાળો ઉઠે

દૂધમલા ગોવાળો ઉઠે

મૂછે વળ દેનારા ઉઠે

ખોંખારો ખાનારા ઉઠે

માનું દૂધ પીનારા ઉઠે

જાણે આભ મિનારા ઉઠે

 

ચારણ કન્યા !

ચૌદ વરસની ચારણ કન્યા

ચૂંદડિયાળી ચારણ કન્યા

શ્વેતસુંવાળી ચારણ કન્યા

બાળી ભોળી ચારણ કન્યા

લાલ હીંગોળી ચારણ કન્યા

ઝાડ ચડંતી ચારણ કન્યા

પહાડ ઘુમંતી ચારણ કન્યા

જોબનવંતી ચારણ કન્યા

આગ-ઝરંતી ચારણ કન્યા

નેસ-નિવાસી ચારણ કન્યા

જગદંબાશી ચારણ કન્યા

ડાંગ ઉઠાવે ચારણ કન્યા

ત્રાડ ગજાવે ચારણ કન્યા

હાથ હિલોળી ચારણ કન્યા

પાછળ દોડી ચારણ કન્યા

ઊભો રે’જે !

ત્રાડ પડી કે ઊભો રે’જે!

ગીરના કુત્તા ઊભો રે’જે!

કાયર દુત્તા ઊભો રે’જે!

પેટભરા ! તું ઊભો રે’જે!

ભૂખમરા ! તું ઊભો રે’જે!

ચોર-લૂંટારા ઊભો રે’જે!

ગા-ગોઝારા ઊભો રે’જે!

ભયથી ભાગ્યો!

સિંહણ, તારો ભડવીર ભાગ્યો

રણ મેલીને કાયર ભાગ્યો

ડુંગરનો રમનારો ભાગ્યો

હાથીનો હણનારો ભાગ્યો

જોગીનાથ જટાળો ભાગ્યો

મોટો વીર મૂછાળો ભાગ્યો

નર થઇ તું નારીથી ભાગ્યો

નાનકડી છોડીથી ભાગ્યો!

  • ઝવેરચંદ મેઘાણી

“તુલસીશ્યામથી બે ગાઉ અમે ખજૂરીને નેસડે હતા,ત્યાં રીડ થઇ. સાવજ ડણક્યો. હાકોટા થવા માંડ્યા. રોળકોળ વેળા થઇ હતી. ખાડું-ધણ ઝૂંપડે આવતાં હતાં. તેમાંથી હીરબાઇ કરી એક ચારણ બાઇની વોડકીને સાવજે પાદરમાં જ પાડી. અમે બધાદોડ્યા.વીસેક જણ હતા. જ્યાં ધાર માથે ચડ્યા ત્યાં તો હીરબાઇ ક્યારની યે ત્યાં પહોંચી ગઇ હતી.

મરેલી વોડકી પર એ ચારણ-કન્યા ચડીને સાવજ સામે સોટો વીંઝતી હતી. સાવજ બે પગે સામો થઇ હોંકારા કરતો હતો. બાઇ સાવજના ફીણથી નાહી રહી, પણ ગાયને ચારણી બાઇએ સાવજને ખાવા ન દીધી….એવખતે ‘ચારણ-કન્યા’ ગીત મેઘાણીભાઇ કાગળ-કલમ સિવાય રચીને ગાવા લાગ્યા. એમનું શરીર જાગી ઊઠ્યું. આંખો લાલ ઘ્રમેલ ત્રાંબા જેવી થઇ ગઇ. એ પણ સાવજ તરફ દોડવા લાગ્યા. અમે એમને માંડમાંડ પકડી રાખેલા.”

  • દુલા કાગ

વિડીયો